Burnham Reform'u kuşatıyor ama yenmiyor: Karşıtlar koalisyonu ve 2028 eşiği

Özet

Andy Burnham, Reform UK'e kaptırılan seçmeni geri kazanmıyor; Reform'u çevresinden kuşatıyor. Labour'un Haziran 2026'dan bu yana yükselişinin asıl kaynağı, Reform'a karşı olan seçmeni tek bir partide toplaması. Bu seçmen 2024'te Labour'a, Yeşillere ya da Liberal Demokratlara oy vermişti. Aynı dönemde sağ da üç partiye bölündü.

Bu strateji anketlerde karşılığını buluyor ve İngiltere'nin "en çok oyu alan kazanır" seçim sistemine çok iyi oturuyor. Ama bir bedeli var: Labour'u kendi projesiyle değil, rakibiyle tanımlıyor. Reform zayıfladıkça Labour seçmenini bir arada tutan şey de zayıflıyor. Seçmen 2029'da "Reform geriledi mi?" diye değil, "hayatım düzeldi mi?" diye soracak. Politikaların etkisi geç hissedildiği için Labour'un gerçek son tarihi 2029 değil, 2028.

Ekim'in ilk yarısı bu okumayı test etti. Labour, Starmer'ın eski seçim bölgesi Holborn ve St Pancras'ı rahat bir farkla korudu, ama Yeşillere 13 puanlık bir kayma yaşandı. Ulusal anketlerde Muhafazakârlar yükseliyor ve YouGov ile More in Common onları Reform'un önüne koydu; Reform ise ITV'nin gizli kamera araştırmasıyla ortaya çıkan yeni bir ırkçılık skandalıyla uğraşıyor. Yazının öngördüğü döngünün ilk halkası artık görünür.

1. Burnham yükselişinin anatomisi

Labour'un toparlanması gerçek, ama dar bir tabana dayanıyor. Partinin Mart'tan bu yana geri kazandığı 2024 seçmeninin yaklaşık üçte ikisi Yeşillerden ve Liberal Demokratlardan, üçte biri Reform'dan döndü.

Kısa kronoloji: Burnham 18 Haziran 2026'da Makerfield ara seçimini kazanarak Avam Kamarası'na girdi. Keir Starmer 22 Haziran'da istifa edeceğini açıkladı. Burnham 17 Temmuz'da Labour'un genel başkanı, 20 Temmuz'da da başbakan oldu (Wikipedia).

Anketlerde son durum

YouGov dışındaki rakamlar Mark Pack'in anket derlemesinden alındı (erişim: 16 Ekim). Şirketlerin yöntemleri arasındaki farklar ciddi: YouGov, Labour'u diğerlerinden sürekli daha düşük gösteriyor. Bu yüzden yükselişin kaynağına dair hiçbir iddia tek bir şirketin verisine dayanmamalı. Ayrıca bu anketlerin neredeyse tamamı, ITV'nin 14–15 Ekim'de yayımlanan Reform araştırmasından önce yapıldı.

Seviyeden çok yön önemli. Survation'ın Starmer dönemindeki son anketinde Labour %19'daydı; Ekim'deki yedi anketin hepsinde %24 ile %30 arasında ve hepsinde birinci. Yeşiller %12'lik zirvelerinden %7–11'e, Reform da Şubat'taki %32'lik zirvesinden %21–24'e geriledi.

Asıl yeni hareket Muhafazakârlarda. 2025 başından beri %18–21 bandında kalan parti, Ekim'de %19–24'e çıktı. YouGov'un 11–12 Ekim anketi Muhafazakârları 2024'ten bu yana ilk kez Reform'un önüne koydu (YouGov; The Spectator); More in Common da Muhafazakârları üç puan önde gösteriyor.

Labour'un 2024 seçmeni nereye gitmişti, nereden dönüyor

Kaynak: More in Common, Will Burnham rebuild Labour's coalition?, 28 Eylül 2026. More in Common'ın tespiti şu: Labour artık 2024 seçmenini soldan çok sağa kaptırıyor.

YouGov'un verileri aynı tabloyu başka bir açıdan gösteriyor:

• 2024'te Labour'a oy verip bugün yine Labour'u düşünenlerin oranı Mayıs'tan bu yana %39'dan %53'e çıktı.
• Bu seçmenden Yeşillere ya da Liberal Demokratlara yönelenlerin oranı %28'den %18'e indi.
• Labour'u düşünenlerin oranı 2024 Yeşil seçmenleri arasında %24'ten %39'a, 2024 Liberal Demokrat seçmenleri arasında %32'den %42'ye yükseldi.
• Ağustos'ta 2024 Yeşil seçmenlerinin Labour liderine bakışı tek bir ayda 72 puan değişti: net −45'ten net +27'ye.

Reform seçmeni neden geri dönmüyor

Labour'dan Reform'a geçen seçmen, geri kazanılması en zor kesim. YouGov'un Burnham göreve gelmeden hemen önce, Temmuz ortasında yayımlanan büyük seçmen araştırmasına (Big Voter Study) göre bu seçmenin yalnızca %11'i Labour'a dönmeyi düşünüyor; %20'si ise Muhafazakârlara bakıyor (YouGov). Siyaset bilimci Prof. Tim Bale de Al Jazeera'ya, Labour'un yükselişinde Reform'dan dönen seçmenin payının çok küçük olduğunu söyledi (Al Jazeera, 30 Eylül).

Yükselen parti değil, lider

Toparlanma Labour'a ya da hükümete değil, doğrudan Burnham'ın kendisine bağlı.

• YouGov Ağustos sonunda hükümetin net onay puanını −36 ile −40 arasında ölçtü. Aynı dönemde Burnham'ın kendi net puanı +13'tü (YouGov).
• Burnham'ın iyi iş çıkardığını düşünenlerin yalnızca %49'u Labour'a oy vermeyi planlıyor. Labour markasının net puanı −17, Burnham'ınki +7. Kuzey İngiltere'nin eski Labour kalelerinde ("Red Wall") yaşayan, muhafazakâr eğilimli işçi seçmende fark daha da açık: marka −37, Burnham 0. More in Common bu kesime "Rooted Patriots" diyor (More in Common).
• Opinium'a göre Burnham kişisel özelliklerin çoğunda olumlu değerlendiriliyor; Labour ise ölçülen her özellikte olumsuz.

Yükselişin bir politika ayağı da var. Son üç ayda kararını veren %16'lık seçmen grubunun %38'i Labour'u seçti; bunların %41'i gerekçe olarak hayat pahalılığına yönelik adımları gösteriyor. Yine de eldeki veriler, Labour'un yeni seçmen ikna ettiğini değil, dağılmış kendi seçmenini topladığını gösteriyor.

2. Kuşatma

Burnham'ın stratejisi Reform karşıtı oyu büyütmüyor; dağınık hâldeki bu oyu tek partide topluyor. Makerfield bunu küçük ölçekte gösterdi, ulusal taktik oy verileri de büyük ölçekte gösteriyor.

Makerfield: yeni seçmen değil, toplanan seçmen

Kaynak: Wikipedia, Wigan Belediyesi'nin açıkladığı resmî sonuçlar. Katılım %52,5'ten %58,8'e çıktı.

Partileri bloklara göre topladığınızda tablo netleşiyor. Labour, Liberal Demokratlar ve Yeşillerin toplam oyu 2024'te %56,4'tü, 2026'da %55,9. Reform, Muhafazakârlar ve Restore'un toplamı ise %42,7'den %43,5'e çıktı. Yani Burnham kendi cephesini büyütmedi, o cephenin oyunu kendinde topladı. Sağ ise üçe bölündü.

Makerfield'den çıkarılacak dersi üç şey sınırlıyor:

• Seçmen kadar partiler de çekildi. Eski Yeşil lider Caroline Lucas, partisine Makerfield'de Burnham'a karşı ciddi bir kampanya yürütmeme çağrısı yaptı. Yeşiller de sahadaki kampanyayı kıstı ve gücünü Greater Manchester belediye başkanlığı ara seçimine kaydırdı. Genel seçimde böyle bir şey yaşanmaz.
• Burnham AB meselesini masadan kaldırdı. Seçmenlerinin tahminen %65'inin 2016'da AB'den çıkışa oy verdiği bir bölgede Brexit tartışmasını yeniden açmayacağına söz verdi.
• Anketler büyük farkla yanıldı. Son bölge anketleri Burnham'ı 5 ile 12 puan arasında önde gösteriyordu; Burnham 20,3 puan farkla kazandı.

Taktik oy hesabı

Kuşatmanın ulusal düzeydeki en net kanıtı, YouGov'un Eylül'de yayımladığı taktik oy araştırması (YouGov, 23 Eylül). Yalnızca Labour ile Reform'un kazanma şansı olan bir seçim bölgesinde seçmen Labour'u %41'e %26 tercih ediyor; Şubat'ta bu oran %35'e %31'di. YouGov bunu blok hâlinde oy verme olarak tanımlıyor: Labour sağdaki seçmenden neredeyse hiç oy almıyor, Reform da soldakinden.

Labour'un %41'inin yalnızca yaklaşık iki puanı Muhafazakâr seçmenden geliyor; bugün Reform'u destekleyenlerden ise pratikte hiç oy almıyor. Reform'un %26'sının da yalnızca bir puanı soldan.

Taktik oy potansiyeli büyük, ama henüz kullanılmıyor. Survation'ın 38 Degrees için yaptığı MRP'ye göre bugün taktik oy kullananların oranı sadece %3,5. Seçmenlerin %18'i ise iki partinin yarıştığı bir bölgede tercihini değiştireceğini söylüyor, ama henüz değiştirmiş değil (Survation, 25 Eylül).

Bu hesap iki yönde işliyor:

• Tarafsız bir taktik oy kampanyası sağa da yarar. Seçmene her bölgede hangi iki partinin yarıştığını söylemek, Labour–Reform bölgelerindeki Muhafazakâr seçmene de Reform'un ciddi bir seçenek olduğunu söylemek demek. Survation'a göre bu seçmenlerin yarısından biraz fazlası Reform'u Labour'a tercih ediyor; YouGov'un MRP'sine göre de %37'si Reform'a, %18'i Labour'a kayar.
• Reform karşıtlığı yalnızca Labour'a yaramıyor. Muhafazakârlar ile Reform'un yarıştığı bir bölgede bugünkü Labour seçmeninin %43'ü Muhafazakârlara oy verir. Genel tabloda da Muhafazakârlar böyle bir yarışta Reform'u %35'e %20 geçiyor (YouGov). Yani Reform karşıtlığı, Labour'u olduğu kadar Muhafazakârları da yeniden ayağa kaldırabilir.

AB kartı

Burnham, Labour'un bir sonraki seçim bildirgesinde AB'ye yeniden katılım taahhüdü ya da referandum sözü olmayacağını söylemedi. İngiltere'yi hayattayken yeniden AB'de görmek istediğini de tekrarladı (Independent). Labour konferansta, bu yıl yapılacak AB zirvesini hedeflerinin sınırı değil, başlangıç noktası olarak tanımladı (Labour Party, 29 Eylül).

Kamuoyu prensipte yeniden katılımdan yana, ama bu destek kırılgan. YouGov'un Haziran anketinde destek %55, karşı çıkanlar %34'tü. Ancak yeniden katılım, İngiltere'nin eskiden sahip olduğu muafiyetleri kaybetmesi anlamına gelirse destek %35'e iniyor, karşı çıkanlar %43'e çıkıyor (inkl). 2016'da AB'den çıkışa oy verenlerin yalnızca %21'i tam üyeliği destekliyor (HotMinute).

Best for Britain'ın MRP'si. AB yanlısı kampanya grubu Best for Britain, YouGov'a Labour'un dört farklı AB tutumu için ayrı ayrı seçim tahmini yaptırdı (Best for Britain, 23 Eylül):

Üyelik senaryosunda bile Reform 191 koltukla ikinci parti olarak kalıyor. Manşetteki 321 koltuk ise beş nedenle bir üst sınır olarak okunmalı:

1. Araştırmayı kim yaptırdı? Best for Britain kayıtlı bir AB yanlısı kampanya grubu. Bu bağımsız bir anket değil, bir savunuculuk araştırması.
2. Zamanlama. 13.433 kişiyle 27 Mayıs–11 Haziran arasında yapılan saha çalışması, Burnham başbakan olmadan önce tamamlandı. Model, "AB etkisini" hemen ardından gelen lider değişiminin etkisinden ayıramıyor. YouGov'un kendi Eylül MRP'si, ortada hiçbir AB taahhüdü yokken Labour'a zaten 241 koltuk veriyor.
3. Sorunun kendisi oyu şişiriyor. Best for Britain, Labour'un Haziran'da kendiliğinden ölçülen oy oranını %18, mevcut tutumun seçmene anlatıldığı senaryoda ise %26 olarak veriyor. Yani yalnızca Labour'un politikasını anlatmak sekiz puan eklemiş. Senaryolardaki artış %18'den değil, %26'dan hesaplanmalı.
4. Kampanyanın etkisi yok. Varsayımsal sorular, Reform ve Muhafazakârların AB'den çıkışa oy vermiş bölgelerde Brexit'i yeniden gündeme getirerek yürüteceği karşı kampanyayı hesaba katamaz.
5. Saf YouGov verisi değil. Best for Britain, YouGov'un temel tahminlerinin üzerine taktik oy dahil kendi düzeltmelerini ekledi.

Best for Britain'ın genel müdürü de asıl noktayı kabul ediyor: Labour'dan Reform'a ya da Muhafazakârlara geçen seçmeni harekete geçiren şey esas olarak hayat pahalılığı; AB üyeliğini isteyen ise sol seçmen. Yani AB kartı Reform seçmenini geri kazanmanın değil, sol seçmeni bir arada tutmanın aracı.

3. Reform'un ortak sorunu

Eylül'de yayımlanan modellerin hiçbirinde sağ partiler, hangi kombinasyonla bir araya gelirlerse gelsinler, Avam Kamarası'nda çoğunluğa ulaşamıyor. Labour öncülüğünde bir merkez-sol çoğunluk ise mümkün, ama garanti değil. Reform'un sorunu artık oy bulmak değil, ortak bulmak.

Kaynaklar: YouGov (16.758 kişi, 23 Ağustos–18 Eylül), More in Common (15.765 kişi, 21 Ağustos–21 Eylül), 38 Degrees için Survation (8.124 kişi, 20 Ağustos–4 Eylül), Electoral Calculus (Eylül).

Yalnızca toplam koltuk sayılarını yayımlayan Electoral Calculus ise Muhafazakârlara 165, Reform'a 84, Restore'a 1 koltuk veriyor; sağın toplamı 250. Bu modelde 288 koltuk alan Labour da tek başına çoğunluğa ulaşamıyor.

Eylül sonunda güncellenen Stonehaven MRP'si de aynı sonuca varıyor: Labour 277, Reform 136, Muhafazakârlar 107 koltuk; sağın toplamı 243 (Mark Pack).

Çoğunluk için 326 koltuk gerekiyor. Labour ile Liberal Demokratları birlikte çoğunluğa taşıyan tek model Survation'ınki.

Sağ neden bir araya gelemiyor

• Rakamlar tutmuyor. YouGov'un seçim analizleri direktörü Patrick English, The Times'a Reform ile Muhafazakârların birlikte çoğunluğa ulaşmasının hiçbir yolu olmadığını söyledi (inkl).
• Liderler istemiyor. Kemi Badenoch ittifakı seçimden önce de sonra da reddetti ve böyle bir anlaşmanın daha baştan ölü doğduğunu söyledi (LBC, 6 Ağustos). Muhafazakâr–Reform koalisyonuna liderlik etmektense yeniden seçime gitmeyi tercih edeceğini de ekledi. Farage ise Muhafazakârlara güvenmediğini söylüyor.
• Farage'ın kendi sınırı var. Eylül'de Britanyalıların %69'u Farage hakkında olumsuz düşünüyordu. Bu, YouGov'un bugüne kadar ölçtüğü en yüksek oran (YouGov).
• Reform'un kazanacağı koltuklar kırılgan. Reform'un kazanması beklenen koltukların üçte ikisinde fark beş puanın altında: YouGov modelinde %67, More in Common modelinde %69.

Labour'un çoğunluğu da garanti değil

• YouGov'un simülasyonlarında Labour ile Liberal Demokratlar yalnızca %33 ihtimalle çoğunluğa ulaşıyor. SNP eklendiğinde bu ihtimal %82'ye, beş merkez-sol partinin tamamıyla %98'e çıkıyor.
• More in Common'a göre Labour'dan Reform'a iki puanlık bir kayma Reform'u birinci parti yapıyor; beş puanlık kayma ise Reform'a tek başına çoğunluk getiriyor. Tersine, Reform'dan Labour'a üç puanlık bir kayma Labour'a tek başına çoğunluk sağlıyor.
• Bu denge sabit de değil. Best for Britain'ın Haziran'daki, yani Starmer dönemindeki modellemesi, Reform ile Muhafazakârların koalisyon kurabildiği bir meclis gösteriyordu. Tablo üç ayda tersine döndü.

Ortakların fiyatı

Labour öncülüğündeki bir hükümetin en az bir ortağa ihtiyaç duyması muhtemel ve her ortağın bir fiyatı var.

• Liberal Demokratlar ve Yeşiller: seçim sistemi reformu. Burnham, bir sonraki seçimden önce raporunu sunması beklenen bir Ulusal Seçim Reformu Komisyonu kurdu (Labour Party). Bu adımın anayasal bir politika olduğu kadar, koalisyon pazarlığında elde tutulan bir koz olduğunu da düşünüyoruz.
• Liberal Demokratlar: açık kapı. Ed Davey, Labour'la bir koalisyonu dışlamadı; varsayımsal sorulara girmediğini söyledi. Muhafazakârlarla bir anlaşma ihtimalini ise reddetti (The Week).
• SNP: bağımsızlık referandumu. İskoçya Başbakanı John Swinney, Mayıs 2026 İskoç Parlamentosu seçimine bağımsızlık vaadiyle girdi ve kazandı. 2019'da Nicola Sturgeon, bir Labour hükümetini desteklemenin şartı olarak ikinci bir bağımsızlık referandumunu koymuştu (Daily Mail, 9 Kasım 2019). SNP'nin azınlıktaki bir Labour hükümetine vereceği desteği anayasal bir tavize bağlaması muhtemel (orta güven).

4. Stratejiyi ne bozabilir

Sağın resmen birleşmesi en düşük ihtimalli tehdit. Asıl riskler iki tane: sağ seçmenin kritik bölgelerde kendiliğinden tek adayda toplanması ve Reform çöktükçe Labour seçmenini bir arada tutan bağın da çözülmesi.

Sağın birleşmesi: hem zor hem de göründüğü kadar güçlü değil

Muhafazakâr–Reform ittifakı, iki partinin oylarının toplamından çok daha az oy alıyor. Lord Ashcroft'un 15 Eylül'de yayımlanan anketine göre iki partinin toplam %41'lik oyu, ortak liste olarak sandığa gidildiğinde %28'e düşüyor; en iyi senaryoda bile %33'ü geçmiyor (Lord Ashcroft Polls). Bu, toplamdan 13 puan eksik demek; Ashcroft'un bir yıl önceki çalışmasında kayıp 10 puandı.

İttifak ayrıca merkezdeki bazı Muhafazakârları Labour'a itiyor. Ortak listeyle karşılaşınca Labour'un oyu beş puan artıyor; bu yeni Labour seçmeninin yalnızca %8'i soldan geliyor, %31'i ise bugün Muhafazakârlara oy veriyor. Sonuçta Labour'un farkı yalnızca yedi puandan beş puana iniyor.

İki lider de böyle bir anlaşmayı reddediyor. Badenoch ittifakı daha baştan ölü doğmuş sayıyor, Farage ise Muhafazakârlara güvenmediğini söylüyor. Burnham'ın konferans konuşmasından sonra bazı Muhafazakârların ittifak için bastırması arttı; bunun bir nedeni Mayıs 2027'de erken seçim yapılabileceği endişesi.

İlk somut sınav 4–7 Ekim'deki Birmingham kurultayıydı. Badenoch 7 Ekim'deki konuşmasında Reform'la ittifakı bir kez daha reddetti, Reform'daki bazı isimlerin ırk temelli milliyetçiliğini eleştirdi ve Reform'a geçen seçmene "eve dönün" çağrısı yaptı (AP). Bir sonraki seçimden önce resmî, ulusal bir Muhafazakâr–Reform ittifakı pek muhtemel değil (orta güven).

Vekiller geçti, seçmenler geçmedi

Kaynaklar: Wikipedia; Newham Recorder. Nadhim Zahawi (12 Ocak 2026), Ben Bradley, Jonathan Gullis ve Chris Green gibi eski milletvekilleri de Reform'a katıldı. ITV'nin Ocak sayımına göre Reform'da yaklaşık 21 eski Muhafazakâr milletvekili var (ITV).

Ama bu isimler seçmenlerini beraberinde getirmedi. YouGov'un Eylül MRP'si Braverman, Jenrick ve Kruger'in koltuklarının Muhafazakârlara döneceğini öngörüyor; More in Common da Jenrick ile Kruger'in koltuklarını Muhafazakârlara veriyor. Her iki şirket de bu tür bölgelerdeki tahminlerin özellikle temkinli okunması gerektiğini vurguluyor.

Yerel düzeyde ise akış tersine döndü. Mark Pack'in derlemesine göre 1 Ekim itibarıyla Mayıs 2026'da Reform listesinden seçilen 49 belediye meclis üyesi partiden ayrıldı ya da partiden uzaklaştırıldı; daha önceki dönemlerden de 43 kişi gitti (Mark Pack). Ayrılanların bir kısmı Restore Britain'a ya da Muhafazakârlara, biri de Labour'a geçti; bir kısmı bağımsız olarak devam ediyor. Pack bir Liberal Demokrat lordu; ama listedeki her kayıt yerel haberlere dayanıyor.

Sağdaki seçmen hareketleri

• Zirve dönemi. Eylül 2025'te Ipsos, 2024'te Muhafazakârlara oy verenlerin %39'unun Reform'a oy vermeyi planladığını ölçtü (Ipsos).
• Temmuz. YouGov'un Temmuz 2026'da yayımlanan büyük seçmen araştırmasında bu oran %26'ya inmiş. Reform'a geçenlerin %73'ü Muhafazakârlara dönmeyi düşünüyor, %31'i Restore Britain'a da açık (YouGov).
• Muhafazakârların potansiyeli büyüyor. Muhafazakârlara oy vermeyi düşünenlerin oranı Eylül'de ortalama %28; bir yılda altı puan artış (YouGov).
• Ekim. Muhafazakârlar yedi anketin üçünde Reform'la eşit ya da önde. More in Common'da Muhafazakârların üç puanlık artışı Reform'un üç puanlık düşüşüyle örtüşüyor; YouGov'da ise Labour da üç puan kaybetti.
• Restore Britain. Makerfield'de %6,8 aldı. Ulusal tahminler %2–4 (Survation, YouGov, More in Common) ile %7 (Electoral Calculus) arasında değişiyor. More in Common, Restore'un oyunun Reform'un kaybettiği farktan büyük olduğu 76 seçim bölgesi tespit ediyor.

Reform'un skandalları artık Labour'un da sorunu

Reform'un sorunları yaz boyunca birikti:

• Temmuz–Ağustos. Kripto milyarderi Christopher Harborne'un Farage'a yaptığı ve beyan edilmeyen £5 milyonluk kişisel hediye ortaya çıktı. Farage koltuğundan istifa edip Clacton'da ara seçime gitti ve 13 Ağustos'ta, diğer partilerin boykot ettiği seçimde koltuğunu geri kazandı (Al Jazeera).
• Eylül. Channel 4'ün gizli kamera araştırması, üst düzey Reform yöneticilerini yabancı bağışları yasaları dolaşarak almayı konuşurken gösterdi. Farage'ın uzun süreli yardımcısı Dan Jukes ve politika başkanı James Orr görevlerinden çekildi; Labour ve Liberal Demokratlar partiyi polise bildirdi. Farage yasa dışı bir şey yapılmadığını söylüyor.
• 14–15 Ekim. ITV'nin "Undercover: A Year in Reform" programı, Reform'lu belediye meclis üyeleri ve adayları ırkçı ifadeler kullanırken kayda aldı; görüntülerin bir kısmı Reform'un Makerfield kampanyasından (ITV). Programda parti yetkilileri "savunulamazı savunmak" zorunda kaldıklarını söylüyor. Yayından sonra en az üç meclis üyesi partiden ayrıldı; Reform soruşturma başlattığını ve birkaç kişinin denetimden kaçmış olabileceğini açıkladı (ITV).

Bu skandallar Reform'u zayıflatıyor, ama bu yazının mantığına göre Labour'a bedava kazanç getirmiyor. Reform'dan kopan seçmenin önemli kısmı Muhafazakârlara gidiyor ve Reform ne kadar zayıf görünürse Labour seçmenini bir arada tutan korku da o kadar azalıyor. Ekim anketlerinin çoğu ITV yayınından önce yapıldı; yayının etkisi Ekim sonu anketlerinde görülecek.

Asıl tehlike: ittifak olmadan birleşen sağ

Seçmenin taktik oy vermesi için partilerin anlaşmasına gerek yok. Muhafazakârların soldaki bir partiyle yarıştığı bölgelerde bugünkü Reform seçmeninin %41–46'sı Muhafazakâr adaya yöneliyor (YouGov). Labour ile Reform'un yarıştığı bölgelerde ise Muhafazakâr seçmen Reform'a kayıyor. Sağdaki iki seçmen kitlesi de kendi bölgesinde hangi adayın kazanabileceğini görürse, kuşatmanın sağladığı koltuk avantajının büyük kısmı ortadan kalkar.

Daha derin tehlike: strateji kendi başarısının kurbanı olabilir

Labour seçmenini bir arada tutan şey, Labour'a duyulan heyecandan çok Reform karşıtlığı. More in Common'a göre Labour destekçilerinin %63'ü Reform'a çok olumsuz bakıyor; Labour'a çok olumlu bakanların oranı ise yalnızca %44. More in Common'ın Labour seçmen kesimleri dökümünde, Reform'un kendi bölgesinde kazanmasını engellemek de Labour'a oy vermenin başlıca nedenleri arasında yer alıyor (%30) (More in Common).

More in Common bu verinin sonucunu kendisi koyuyor: Muhafazakârlar yeniden güçlü bir muhalefete dönüşürse, sol seçmen için Yeşillere oy vermek artık bir risk olmaktan çıkar. İkincilik yarışı da bıçak sırtında. More in Common'ın hesabına göre Reform seçmenlerinin 96'da birinin Muhafazakârlara geçmesi, Muhafazakârları yeniden resmî ana muhalefet yapmaya yetiyor.

Bu döngüde Reform'un güçlü kalmasına bağlı olmayan tek unsur, seçmenin hayatında hissedeceği somut icraat.

Sol cephe de güvende değil. Yeşiller 18–24 yaş grubunda Labour'u hâlâ %30'a %25 geride bırakıyor ve Labour'un elindeki 40 koltukta ikinci sırada; bunların 21'i Londra'da. Şubat 2026'da, Labour'un Burnham'ın adaylığını engellediği Gorton and Denton ara seçimini de Yeşiller kazandı (politics.co.uk).

Holborn: ilk sınavın sonucu

İlk doğrudan sınav, 8 Ekim'de Starmer'ın eski seçim bölgesinde yapılan Holborn ve St Pancras ara seçimiydi. Yeşillerin lideri Zack Polanski, Labour'un adayı Camden Belediyesi başkanı Sagal Abdi-Wali ile yarıştı.

Kaynaklar: oylar için Camden Belediyesi, 2024 için Parlamento. Oranlar geçerli oylar üzerinden hesaplandı. Labour 3.364 oy farkla kazandı; katılım %54,1'den %38,8'e düştü.

Sonuç üç açıdan okunmalı:

• Labour'un oyu, Reform tehdidi olmadan da büyük ölçüde yerinde kaldı. Reform'un yarışta olmadığı bir yerde Labour yalnızca 3,7 puan kaybetti. Bu, Labour desteğinin tamamen Reform korkusuna dayanmadığını gösteriyor ve tezimiz açısından bir uyarı.
• Ama sol alternatif artık tek bir partide toplanıyor. 2024'te bağımsız Andrew Feinstein'a giden yaklaşık %19'luk sol oy, bu kez büyük ölçüde Yeşillere gitti. Sol blok bir bütün olarak pek değişmedi: Labour, Yeşiller ve Liberal Demokratların toplamı %81,4; 2024'te Feinstein dahil %84'tü. Labour'un sol rakibi artık dağınık değil.
• Yeşiller zor bir haftada yarıştı. Seçimden günler önce parti kurultayı, Siyonizmi ırkçılık olarak tanımlayan tartışmalı bir önergeyi kabul etti; Polanski kampanya için kurultaya katılmadı (ITV). Yeşil oy bu yüzden olabileceğinden düşük kalmış olabilir.

Reform iki ankette üçüncülüğe düştü, ama Yeşillerin ulusal oyu şimdilik yerinde sayıyor (%7–11). Değerlendirmemiz bu yüzden değişmiyor: Reform kalıcı olarak üçüncülüğe düşerse, Labour'un Yeşillere karşı avantajının erimesi muhtemel (orta güven). İlk işaretler, Holborn'daki gibi Reform'un rakip olmadığı yerlerde görülecek.

5. Vaatlerle icraat arasındaki mesafe

Labour'un kendi takvimi, seçmenin hissedeceği değişikliklerin çoğunu, seçmenin artık fikrini değiştirmediği döneme bırakıyor. Bağımsız tahminler de tabloyu daha da kötüleştiriyor: hane gelirleri 2026-27'de artıyor, parlamentonun son iki yılında ise düşüyor.

Konferans vaatleri ne zaman hayata geçiyor

Kaynaklar: Labour Party; Nursing Times; Institute for Government; triple lock değişikliğinin 2040'ta yılda yaklaşık £15 milyar tasarruf sağlayacağına dair hükümet tahmini için Survation; Ayes to the Right; Ofgem; Grant Thornton.

Tablodaki örüntü açık. Seçmenin bugünden hissedebileceği adımlar küçük ve kısmen geçici. Burnham'ın "40 yıllık düzenden kopuş" söylemini taşıyan büyük yapısal adımlar ise seçimden sonra geliyor.

IFS'ten Jonathan Cribb da triple lock tasarrufunun ilk yıllarda küçük kalacağını ve bir sonraki parlamentoda evrensel bakım hizmetini finanse etmeye yetmeyeceğini söylüyor (Care Appointments, PA'ya atıfla).

Hane bütçesinde son durum

Health Foundation'ın 8 Ekim'deki analizine göre mevcut eğilim sürerse 2029'daki %92 hedefi tutturulamayacak: hastaların %92'sinin bekleme süresi 18 hafta yerine yaklaşık 20 haftaya inecek (Health Foundation).

Tahminler kötü haber veriyor. Resolution Foundation, çalışma çağındaki tipik bir hanenin gelirinin 2026-27'de %0,9 (£300) artacağını, sonra parlamentonun 2028-29'a kadar süren son iki yılında %0,5 (£150) düşeceğini öngörüyor. Bunun nedeni, Bütçe Sorumluluk Ofisi'nin (OBR) üç yıl için yalnızca %1,4'lük reel ücret artışı beklemesi. Orta Doğu'daki savaşın kalıcı bir enerji şokuna dönüşmesi ise tipik bir hanenin yıllık enerji faturasına yaklaşık £500 daha ekler (Resolution Foundation, 4 Mart 2026).

Bütçede manevra alanı daralıyor. KPMG'nin tahminine göre İran savaşı borçlanma maliyetlerini artırdığı için Maliye Bakanı John Healey'nin mali kurallara uyarken kullanabileceği pay (headroom), bahar tahminindeki £23,6 milyardan yaklaşık £12 milyara, yani yarıya düştü (inkl, KPMG'ye atıfla). Ekonomistler 28 Ekim bütçesinde yaklaşık £10 milyarlık vergi artışı ya da harcama kesintisi bekliyor (Business Matters). Gelir vergisi dilimleri zaten Kasım 2025 bütçesinde Nisan 2031'e kadar dondurulmuştu.

Neden 2029 değil de 2028

Bu iddiayı üç kanıt destekliyor.

1. Seçmen dönemin sonuna bakar. Healy ve Lenz'in çalışmasına göre seçmen hükümetin bütün dönemini değerlendirmek istiyor, ama pratikte seçim yılındaki ekonomiyi bütün dönemin yerine koyuyor (American Journal of Political Science, 2014). Başka çalışmalar, ekonominin oy üzerindeki etkisinin yarısını yaklaşık bir buçuk yılda kaybettiğini hesaplıyor (APSA). Literatürde tam bir uzlaşı yok; bazı çalışmalar seçmenin daha uzun bir dönemi hatırladığını buluyor. Ama en geç Ağustos 2029'da yapılacak bir seçim için belirleyici dönem 2028'in başlarında başlıyor.
2. Bütçe takvimi. 2028 sonbahar bütçesindeki adımlar Nisan 2029'da yürürlüğe giriyor; yani bir yaz seçiminden yalnızca haftalar önce. Seçmenin sandığa gitmeden önce tam bir yıl boyunca etkisini yaşayacağı son bütçe, fiilen 2027 sonbahar bütçesi.
3. Seçim takvimi. Londra ve Greater Manchester belediye başkanlığı seçimleri 4 Mayıs 2028'de yapılacak; Greater Manchester'da Temmuz 2026 ara seçimini kazanan Bev Craig yalnızca o tarihe kadar görev yapacak (Wikipedia). Bu seçimler, Burnham'ın kendi sahasında hükümetine verilen not olarak okunacak.

Seçmenin bu eşikten önce hissedebileceği adımlar küçük ya da geçici; büyük vaatler ise eşiğin ardından geliyor.

Erken seçim ihtimali

Burnham kamuoyu önünde bir sonraki seçimin 2029'da olacağını söyledi (inkl). Ancak i Paper 1 Ekim'de, Başbakanlık'a yakın kaynakların Mayıs 2027'yi hâlâ uygun bir zaman olarak gördüğünü yazdı (JOE, i Paper'a atıfla). Habere göre karar bütçenin nasıl karşılanacağına ve yükselişin yeni yıla taşınıp taşınmayacağına bağlı; parti görevlilerine hazır olmaları söylenmiş, pek çok Labour milletvekili ise karşı.

Labour erken seçime giderse vaatlerle icraat arasındaki mesafe kapanmış olmaz, sadece atlanmış olur. O durumda Labour sandığa neredeyse tamamen Burnham'ın kişisel popülerliğine ve Reform karşıtı oya yaslanarak gider. Bu yazının anlattığı bağımlılık da tam olarak bu.

6. Sonuç ve öneri

Kuşatma Burnham'a zaman kazandırıyor, ama 2029'u kazandırmıyor. Labour bu yükselişi, 2028 baharına kadar ulaşılabilecek, ölçülebilir ve sıradan hanelerin hissedeceği iki ya da üç somut hedefe çevirmeli.

Hedeflerin seçimi veriye dayanıyor. More in Common'a göre Labour seçmeninin bütün kesimlerinin ortak önceliği olan iki konu var: hayat pahalılığı (kesime göre %60–63) ve NHS bekleme listeleri (%39–47). Göç, Red Wall'daki muhafazakâr eğilimli işçi seçmen için ikinci öncelik (%47), ama Labour seçmeninin geri kalanını bölüyor (More in Common).

Öneri

Üçüncü hedef isteğe bağlı, çünkü Labour seçmeni açısından en riskli olanı bu. Ama veriler riskin Labour'un korktuğundan küçük olduğunu gösteriyor. Labour'dan Reform'a geçenlerin ayrılma nedenleri arasında göç ilk sırada (%54); Labour'dan Yeşillere geçenlerin ise yalnızca %12'si Labour'un göç politikasından rahatsız olduğu için ayrıldı (More in Common). Bu, kuşatmanın ötesine geçip Reform'a kaçan eski Labour seçmenine ulaşabilecek tek araç.

Bedeli ve riskleri

• Para. Elektrikte kalıcı KDV indirimi her yıl gelir kaybı demek; üstelik ekonomistlerin yaklaşık £10 milyarlık sıkılaştırma beklediği bir bütçede. Maliyet, yayından önce Hazine'nin kendi hesabından alınmalı.
• Başka önceliklerden vazgeçmek. Planlı ameliyatlara ayrılan NHS kapasitesi, acil servis ve uzun süreli bakım gibi diğer önceliklerle yarışır.
• Kendi kuyusunu kazmak. Starmer'ın Aralık 2024'te açıkladığı hedefler (milestones), zamanla tutturulamayacağı belli olan sözlerin listesine dönüştü. Ölçülebilir hedef, ölçülebilir başarısızlık da demek.

En güçlü itiraz

Hedefler, basının başarısızlığı her ay puanlamasına zemin hazırlar. Enerji hedefi ayrıca hükümetin kontrol etmediği uluslararası gaz fiyatlarına bağlı. Yanıt: alternatif daha kötü. Seçmenin hissedeceği bir icraat olmadan 2029'un sorusu "Reform geriledi mi?" olur. O tarihe kadar cevap "evet" olabilir ve pek çok seçmenin gözünde bu, Labour'a oy vermenin gerekçesini ortadan kaldırır. Hükümetin zaten yayımlanmış yol haritasına dayanan, her ay raporlanan az sayıda hedef bu riski sınırlar.

İşe yarayıp yaramadığını nasıl anlarız

• NHS'te 18 hafta içinde tedavi oranının Mart 2027 verisinde %75 ya da üzerinde olması; bir yıl sonra da %80'e yaklaşması.
• Reform'un üçüncülüğe düştüğü dönemde yapılan anketlerde de Labour'un önde kalması, yani Reform karşıtlığının en zayıf olduğu durumda bile.
• Labour'un Mayıs 2028'de Londra ve Greater Manchester belediye başkanlıklarını koruması.

Ekim'in ilk yarısında ikinci ölçüt ilk kez test edildi. Reform'un üçüncü olduğu iki ankette Labour hâlâ önde, ama fark YouGov'da bir, More in Common'da dört puana indi.

7. Bu tezin karşısındaki en güçlü itiraz

En güçlü itiraz tarihten geliyor: İngiltere'de hükümetler, seçmen kendini daha iyi durumda hissetmese bile seçimi korkulan bir rakip üzerinden kurarak kazanabildi.

Karşı tezin en güçlü hâli

• Rakip korkusu kötü ekonomiyi yenebilir. John Major 1992'de, ekonomi resesyondayken, büyük ölçüde Labour'un vergi planlarını hedef alarak kazandı. Boris Johnson da 2019 seçimini Brexit ile Jeremy Corbyn arasında bir tercihe dönüştürerek kazandı.
• Seçim sistemi bölünmüş muhalefeti cezalandırır. Margaret Thatcher 1983'te oyların yaklaşık %42'siyle 144 sandalyelik bir çoğunluk elde etti, çünkü Labour ile SDP–Liberal İttifakı karşı oyları böldü. Sağın üçe bölünmesi aynı avantajı bu kez Labour'a sağlayabilir.
• Yükselişin içinde zaten icraat var. Son dönemde Labour'u desteklemeye karar verenlerin %41'i hayat pahalılığına yönelik adımları gerekçe gösteriyor. Britanyalıların beşte dördünden fazlası £2'lik otobüs bileti tavanından haberdar (More in Common).
• Labour yalnızca solda değil, Reform'un hedef bölgelerinde de güçleniyor. More in Common'ın Eylül modelinde Labour, Temmuz'dan bu yana 143 koltuk kazanıyor ve bunların 101'ini Reform'dan alıyor. Kazanımlar en çok Kuzeybatı (+33), Galler (+16) ve Kuzeydoğu'da (+14); bu koltukların büyük kısmı Red Wall'da.
• Holborn. Reform'un rakip olmadığı bir seçim bölgesinde bile Labour oyunu büyük ölçüde korudu (%48,9'dan %45,2'ye). Bu, Labour desteğinin yalnızca Reform korkusuna dayanmadığını gösteriyor.
• Seçmenin hafızası sanıldığı kadar kısa olmayabilir. Bazı çalışmalar, seçmenin Healy ve Lenz'in bulduğundan daha uzun bir dönemi değerlendirdiğini gösteriyor.

Bu itirazı neden daha zayıf buluyoruz

1992'de de 2019'da da korkulan rakip, sandık gününe kadar iktidara gelebilecek ciddi bir alternatif olarak kaldı. Reform ise ters yöne gidiyor: Farage'ı olumsuz görenlerin oranı %69'la rekor seviyede ve Eylül'deki dört modelin ikisi Reform'u Muhafazakârların gerisinde, üçüncü sırada gösteriyordu; Ekim'de YouGov ile More in Common anketleri de aynı tabloyu verdi. Reform zayıfladıkça korkunun seçmeni harekete geçirme gücü de azalıyor.

Red Wall'daki kazanımlar da esas olarak Reform seçmeninin Labour'a geçmesinden değil, Reform'un gerilemesinden ve Yeşil oyun Labour'da toplanmasından kaynaklanıyor. YouGov'un Labour–Reform senaryosunda Labour'un %41'inin neredeyse hiçbir kısmı bugünkü Reform seçmeninden gelmiyor. Reform'dan koltuk almak, Reform seçmenini kazanmak demek değil. Ortada kazanılmış bir tartışma yok, bölünmüş bir muhalefet var; bölünmeler ise kapanabilir.

Holborn da bu tabloya uyuyor. Labour oyunu korudu, ama sol seçmenin geri kalanı tek bir rakipte, Yeşillerde toplandı. Labour'un sol cephesi bugün sağlam görünüyor; asıl soru, Reform korkusu tamamen ortadan kalktığında bu cephenin dayanıp dayanmayacağı.

Tarihten örnekler: dönem ortasında lider değişimi

Çoğunluk rakamları: House of Commons Library.

Buradan çıkan ders, lider değişiminin işe yaramadığı değil. Yeni liderle gelen yükseliş sık görülür ama kısa sürer. Kazananlar bu yükselişi ya seçmenin hissettiği bir iyileşmeyle (1959) ya da korkulan ve inandırıcı bir rakiple (1992, 2019) birleştirdi. Yükselişin zirvesindeyken koşulların düzelmesini beklemeyi seçen liderler (1978, 2007) ise koşullar kötüleşince bedelini ödedi.

8. Önümüzdeki dönemde ne bekliyoruz

Northgate tahmin defteri için tarihli ve yanlışlanabilir beş beklenti. Her biri vadesi geldiğinde gözden geçirilecek.

Kısaca gerekçeler:

• (1) Oran Ağustos 2026'da %65,2'ydi ve Mart'tan bu yana %65 civarında yerinde sayıyor. %70'e ulaşmak için yedi ayda yaklaşık beş puanlık iyileşme gerekiyor. Health Foundation da mevcut eğilimle 2029 hedefinin tutturulamayacağını öngörüyor.
• (2) Burnham erken seçimi kamuoyu önünde reddetti ve kritik bölgelerden seçilen pek çok Labour milletvekili de buna karşı. Öte yandan i Paper'ın 1 Ekim haberine göre Başbakanlık kaynakları Mayıs 2027'yi hâlâ masada tutuyor ve kararın bütçeye bağlı olduğunu söylüyor; güveni bu yüzden düşük tutuyoruz.
• (3) İki lider de ittifakı reddediyor; Badenoch bunu 7 Ekim'deki kurultay konuşmasında yineledi. Ashcroft'un verileri de ortak listenin iki partinin toplam oyunun yaklaşık üçte birini kaybettiğini gösteriyor.
• (4) Burnham, hizmetin bir sonraki parlamento döneminde kurulacağını söyledi.
• (5) Hükümet 1 Ekim itibarıyla uzatma konusunda bir taahhütte bulunmadı. Uygulama popüler, ama sıkışık bir bütçede gelir kaybına yol açıyor.

Kaynaklar

Tümüne 2 Ekim 2026'da erişildi. Kaynak başlıkları orijinal dilinde bırakıldı.

Anketler ve modelleme

1. More in Common, Will Burnham rebuild Labour's coalition?, 28 Eylül 2026
2. More in Common, September 2026 MRP, 26 Eylül 2026
3. YouGov, MRP: Labour largest party in a hung parliament, 24 Eylül 2026
4. YouGov, Tactical voting landscape, September 2026, 23 Eylül 2026
5. YouGov, How do Britons see Labour and Andy Burnham ahead of conference?
6. YouGov, Political favourability ratings, August 2026 ve September 2026
7. YouGov, Why is government approval so low when Burnham's ratings are so high?
8. YouGov, Big Voter Study 2026: Conservatives' 2024 voters ve Reform's rise
9. YouGov, How do Britons see the Conservatives ahead of conference?
10. Survation, Two months of Burnham, 25 Eylül 2026
11. Survation, Who's in second place? 38 Degrees için taktik oy MRP'si, 25 Eylül 2026
12. Survation, Triple lock ve Ulusal Bakım Hizmeti anlık tepki anketi, 30 Eylül 2026
13. Electoral Calculus, MRP poll September 2026
14. Opinium, Voting intention, 23 September 2026
15. Mark Pack, Anket derlemesi ve Mayıs 2026'dan bu yana Reform'dan ayrılan meclis üyeleri
16. Lord Ashcroft Polls, Can the right unite? The question revisited, Eylül 2026 (sayfa yönlendirme hatası verdiği için rakamlar sitenin yayımladığı özetten)
17. Ipsos, Reform UK leads by 12 points, Eylül 2025

AB kartı

18. Best for Britain, EU membership pledge key to a Labour-led government, 23 Eylül 2026
19. inkl / The Independent, Burnham declines to rule out manifesto bid to rejoin EU
20. inkl, Does Britain want to rejoin the EU? What the polls say

Olaylar ve partiler

21. Wikipedia, 2026 Makerfield by-election
22. Wikipedia, 2026 Labour Party leadership crisis
23. Al Jazeera, The Burnham bounce, 30 Eylül 2026
24. Labour Party, Six things Andy Burnham announced at conference, 29 Eylül 2026
25. LBC, Badenoch rules out pact with Reform, 6 Ağustos 2026
26. Wikipedia, List of Reform UK MPs; ITV, Former Tories who have defected to Reform

İcraat ve hane bütçesi

27. Resolution Foundation, Spring Forecast 2026 analizi, 4 Mart 2026
28. ONS, Average weekly earnings, September 2026
29. Ofgem, Energy price cap rises 4% from October 2026
30. BMA, NHS backlog data analysis
31. BCIS, Housebuilding and the 1.5m target, 25 Eylül 2026
32. Institute for Government, Burnham should establish the National Care Service this parliament
33. inkl, KPMG'ye atıfla, Chancellor's headroom to halve
34. Healy, A. ve Lenz, G. (2014), Substituting the End for the Whole, American Journal of Political Science 58(1)

Doğrulama turunda eklenenler

35. BMG Research, BMG and The i poll: voting intention ahead of the Budget, 28 Eylül 2026
36. NHS England, RTT waiting times, July 2026 statistical press notice, 10 Eylül 2026
37. House of Commons Library, UK Election Statistics: 1918–2023
38. Best for Britain, FAQ: Why EU membership might win Labour the next election
39. Left Foot Forward, Caroline Lucas calls for Greens to not campaign against Andy Burnham, Mayıs 2026
40. politics.co.uk, Andy Burnham wins Makerfield by-election
41. The Week, Hung parliament: who could form a coalition?
42. JOE, i Paper'a atıfla, Burnham 'leaving door open' for spring general election, 2 Ekim 2026
43. PollCheck, Holborn and St Pancras by-election
44. Institute for Government, Mayor of Greater Manchester
45. Learning and Work Institute, Labour market briefing, September 2026
46. Care Appointments, PA'ya atıfla, Burnham sets out plan to reform triple lock, 30 Eylül 2026
47. Express & Star, Avanti West Coast services to be nationalised
48. The British Eye, Healey urged to offer UK energy support as bills rise, 1 Ekim 2026

Ekim güncellemesinde eklenenler (16 Ekim 2026'da erişildi)

49. Camden Belediyesi, Holborn and St Pancras by-election 2026 results; 2024 sonucu için UK Parliament
50. ITV, Polanski vows to carry on as Greens leader after by-election defeat, 9 Ekim 2026
51. ITV Exposure, Inside Reform: councillors and candidates' extreme and racist views on camera, 14 Ekim 2026; ITV, Reform officials admit they 'defend the indefensible', 15 Ekim 2026
52. Al Jazeera, Reform UK officials step down as new funding scandal hits, 4 Eylül 2026
53. AP, Atlanta Journal-Constitution üzerinden, UK Conservative leader says the party is reviving and rules out a pact with Reform UK, 7 Ekim 2026
54. YouGov, Voting intention, 11–12 October 2026; The Spectator, Farage falls behind Badenoch in latest YouGov poll, 13 Ekim 2026
55. Mark Pack, anket derlemesi, 9 Ekim 2026 güncellemesi
56. NHS England, RTT waiting times, August 2026 statistical press notice, 8 Ekim 2026
57. Health Foundation, Two years down, three to go: is progress on waiting times stalling?, 8 Ekim 2026
58. ONS, Consumer price inflation, UK: August 2026, 16 Eylül 2026
59. ITV, Burnham announces £2 bus fare cap from January, 22 Temmuz 2026